Bölüm 05 · Risk yönetimi, stop-loss ve pozisyon büyüklüğü
Zararı Kes
Ryō kuralını bir kez çiğner ve on dört ayda kazandığını on dört saatte kaybeder. Bu bölüm bir kayıp değil, bir cerrahi.
Kadro: Ryō · Tōdō · Aiko
Kırık Kural
Bir kuralı çiğnemenin en tehlikeli anı, aylardır ona uyduktan sonrasıdır. Piyasa sana on dört ay boyunca 'haklısın' der. On dördüncü ayın on beşinci gününde faturayı keser.
Sabah 10:14. Ryō masasında; ekran yeşil, kâr rakamı büyük. Tōdō'nun defteri masanın kenarında kapalı duruyor.
Ryō stop çizgisini biraz aşağı çekiyor; klavye üzerinde tek bir tık.
Sadece bir tık aşağı. Şimdi vurmasın diye.
Aiko kapıdan geçerken duruyor; ekrana bakıyor, sesini çıkarmıyor.
Stop'u oynatmak — ne için?
Yükselen Grafik
'Bu sefer farklı' cümlesi piyasanın en pahalı dört kelimesidir. Her defasında yeniden ödenir.
Şehir merkezindeki dev ekran: piyasa dört gündür yeşil. Herkes telefonuna bakıyor, herkes kazanıyor.
GŌRyō sosyal medyada bir grafik görüyor: 'x hisse 3 günde %60 kazandırdı'. Yorumlar coşkulu.
Kaçırma! Tren kalkıyor!
Ryō pozisyonunu iki katına çıkarıyor; ekrandaki lot boyutu 3'ten 6'ya çıkıyor.
Bu tren gerçek. Bir kere de büyük gir.
Sermayenin yüzde kaçı bu?
Formül
Bir yıl önce Tōdō bana bir formül yazdırmıştı. O gün ezberlemiştim. O gün unutmuştum.
Geriye dönüş: Tōdō'nun eski dersi. Kara tahtada üç harf: R / M = L.
Risk bölü mesafe eşittir lot. Ne kadar kaybetmeye razısın? Nereye stop koydun? Bu ikisi lotu belirler.
Yakın plan: Tōdō'nun tebeşirli parmağı.
%1 kaybı göze alabiliyorsan, stop'un uzaksa lot'un küçüktür.
Lot'u büyütmek istiyorsan stop'u yaklaştıracaksın. Ama stop yakınsa, gürültü seni vurur.
Ryō'nun bugünkü ekranı: lot 6, ama stop hâlâ eski uzak yerinde. Toplam risk sermayenin %11'i.
%11 mi? Bir tık atlamışım.
Ama grafik zaten yukarı gidiyor.
Öğle Dönüşü
İki dakika. İki dakikada aylarca çalışmış bir 'aşağı yönde direnç' bir üstünde ışıklandı.
12:47. Grafik ilk kez ters dönüyor; büyük bir kırmızı mum. Ekran duvarında sayılar kırmızıya kayıyor.
SLAMRyō ekrana bakıyor; kâr rakamı yarıya iniyor. Stop hâlâ vurmadı.
Bekle. Geri gelir.
Aiko sessizce yaklaşıyor; masaya yazdığı iki kelimeli bir kâğıt bırakıyor: 'Şimdi çık.'
Bekleme kararı da bir karardır. Ama bilinçli mi?
Sözü Tutmak
Stop, geleceğin sana ait olduğunu inkâr eden bir sözdür. 'Buraya inerse, ben yanılmışım demektir.' Yanılmayı önceden kabul etmek — çoğu insan bunu bir kez bile yapmadan piyasayı bırakır.
Tōdō'nun eski dersinden bir kare: 'Stop bir yenilgi değil, sözünü tutma biçimidir.'
Emrini verirken kim olduğunu unutma. Emrini kapatırken de aynı kişi kal.
Ryō stopu tekrar aşağı çekiyor; el titreyerek.
Bir tık daha. Piyasa geri gelirse haklı çıkacağım.
Aiko yanına oturuyor; sesi çok yumuşak.
Ryō. Haklı çıkmak için stop oynatmak, oyunun kurallarını değiştirmek demek.
Kurallarını değiştirenler, aynı oyunu ikinci kez oynayamaz.
Asimetri
Kaybın matematiği kazancın matematiğinden acımasızdır. Aşağı yolu kısa, geri dönüş yolu uzundur.
Tahtada Aiko'nun çizdiği bir tablo: -%10 → +%11, -%25 → +%33, -%50 → +%100, -%75 → +%300.
Yarısını kaybettin mi, iki katını kazanman gerekir.
Bu yüzden risk yönetiminin adı 'kaybetmemek' değil, 'geri dönebilir kalmak'tır.
Ekran: pozisyon şu an -%14. Ryō gözünü kırpmıyor.
Bir kere daha çek. Ortalamayı düşür.
Ortalamayı düşürmek, yanlış yönde büyümenin süslü adıdır.
Ryō ikinci bir alım yapıyor; ekranda pozisyon boyutu şimdi 9 lot.
Şimdi geri gelmesi lazım.
Kesme Anı
Cerrah kendini ameliyat edemez. Ama en azından bıçağı kimin tutacağını seçebilir.
14:31. Piyasa ikinci bir bacak aşağı iniyor. Ekranda kırmızı hızla akıyor.
DOMM!Tōdō'nun eski defteri masaya düşüyor; sayfa 'Kural 3' üzerinde açılıyor.
Kural 3: Emrini verirken 'yanılırsam nerede çıkarım?' cevabı yoksa, emri verme.
Aiko sessizce elini Ryō'nun bileğine koyuyor.
Kapat. Şimdi. Bugün olan, para değil. Bugün olan, kendine verdiğin sözü tutmak.
Cerrahi
On dört ayın kazancının %62'si. On dört saatte. Bir emirde. İki kural çiğnendiği için.
Ryō 'sat' butonuna basıyor; ekranda pozisyon kapanıyor. Kâr rakamı büyük bir eksi olarak beliriyor.
KLIK.Ryō ellerini masaya koyuyor; nefes alıyor. Yüzü sakin, ama gözleri boş.
Yaptım.
Kestim.
Aiko bir bardak su getiriyor.
Cerrahi başarılı. Kalan sermaye ile hâlâ oyundasın.
Oyunda kalmak, kazanmaktan önce gelir.
İki Sütun
Boş salonda Aiko tahtaya iki sütun çiziyor: solda 'kontrol edebildiklerin', sağda 'edemediklerin'.
Sol: lot, stop, giriş, çıkış, sabır.
Sağ: yön, süre, boyut, kalabalığın hissi.
Ryō sol sütuna bakıyor.
İyi trader sağdan bir şey ister mi? İster. Ama tek karar hakkı soldadır.
Bugün ben soldan sağa geçmişim.
Aiko defterin son sayfasına iki cümle yazıyor.
Cümle 1: 'Yanıldığımı ilk ben kabul ederim.'
Cümle 2: 'Küçük yanılmak, doğru olmak kadar değerlidir.'
Sözünü Tutan
O gece, kazanç eğrimin ilk büyük çukurunu çizdim. Ama grafik değil, kendime baktım. Ve grafiği bir daha okuyabildim.
Akşam. Ryō çatıda oturuyor; şehir aşağıda pırıldıyor. Elinde Tōdō'nun defteri.
Sermayemin bir kısmını kaybettim. Ama sözümü kaybetmedim.
Aiko yanına oturuyor.
Bir sonraki bölüm, tek bir işlem değil. Bir portföy.
On işlem, on kendini kandırış.
Ertesi hafta bir daimyo ile tanışacaktım. Ve bir daimyo'nun tek bir vadiye köy kurmadığını öğrenecektim.
Uzaktaki tepede kadın bir siluet: elinde savaş yelpazesi, arkasında düzenli sıralı köyler.
…Bu bölümden kalanlar.
- »Pozisyon büyüklüğü, tahminin değil, kayıp toleransının fonksiyonudur: risk / mesafe = lot.
- »Tek işlemde sermayenin %1-2'sinden fazlasını riske atma; seri kayıp matematiksel olarak kaçınılmazdır.
- »%50 kaybettiğinde başa dönmek için %100 kazanman gerekir. Asimetri her zaman aleyhinedir.
- »Stop bir yenilgi değil, sözünü tutma biçimidir.
- »Ortalamayı düşürmek, yanlış yönde büyümenin naif adıdır.